Czy zajęcia z edukacji finansowej działają? Wyniki badania najmłodszych zaskakują

Wyniki badania ewaluacyjnego* projektu „Uczymy się OOO finansach” nie pozostawiają wątpliwości. Dzieci nie tylko lepiej rozumieją, czym są pieniądze, oszczędzanie czy dług, ale coraz częściej stosują tę wiedzę w praktyce. 40 proc. najstarszych przedszkolaków i uczniów pierwszych klas szkół podstawowych samodzielnie decyduje o swoich środkach, 75 proc. odkłada je do skarbonki, ponad połowa świadomie uczestniczy w zakupach i porównuje ceny. Widać też dynamiczny wzrost świadomości dzieci na temat pożyczania i oddawania. Edukacja finansowa przestaje być teorią. Staje się codziennym doświadczeniem.  

Pieniądze nie są dla dzieci nudną teorią. Ponad 90 procent sześciolatków i uczniów nauczania wczesnoszkolnego rozmawia na ten temat. Najczęściej w domu (79%), na zajęciach z nauczycielami (47%), a także ze swoimi koleżankami i kolegami (19%).

Rozmowy te mogą wynikać z tego, że już na tym etapie życia dysponują własnymi pieniędzmi.

Badanie ewaluacyjne pokazało, że zdecydowana większość dzieci, które wzięły udział w projekcie (95,5%) deklaruje, że dostaje pieniądze z różnych źródeł. W porównaniu do pierwszego Badania Wiedzy Finansowej Dzieci z 2024 roku wzrósł odsetek uczniów, którzy systematycznie otrzymują kieszonkowe od swoich rodziców (z 33 proc. do 39 proc.). Może to wskazywać na częstsze rozmowy z rodzicami na tematy dotyczące finansów i wskazywanie potrzeby nauki zarządzania swoim budżetem.

Wiedza dzieci o finansach

Fundacja Ogólnopolski Operator Oświaty przeprowadziła wspólnie z KRUK S.A. Ewaluacyjne Badanie Wiedzy Finansowej Dzieci. Wzięli w nim udział uczniowie, którzy uczestniczyli w projekcie „Uczymy się OOO finansach z KRUK S.A.”, realizowanym w dziesięciu przedszkolach i szkołach podstawowych w pięciu województwach. Badanie miało dać odpowiedź na pytanie, jak profesjonalnie przygotowana ścieżka edukacyjna wpływa na świadomość i samodzielność finansową najmłodszych.

Najciekawsze wnioski z badania to wyraźny wzrost świadomości finansowej i zainteresowania tematyką pieniędzy we wszystkich grupach wiekowych. W najpopularniejszych tematach: oszczędzaniu i cenach, wzrost świadomości wyniósł ponad 20 proc.

O czym rozmawiasz, o czym się dowiadujesz?

 

Zupełnie nowe znaczenie zyskał natomiast mechanizm pożyczania oraz oddawania pożyczonych rzeczy lub pieniędzy rówieśnikom. To temat rozmów i zainteresowania dla blisko co trzeciego dziecka:
 

• 31,1 proc. - pożyczanie (rok wcześniej 21,4 proc., dynamika wzrostu +45 proc.)
• 28,7 proc. - oddawanie (rok wcześniej 16,4 proc., dynamika wzrostu +75 proc.)

- Dzieci już w przedszkolu żywo interesują się pieniędzmi. Widać wyraźnie, że gdy dostają rzetelną wiedzę, chętnie z niej korzystają i przenoszą ją do codziennych sytuacji – ocenia Małgorzata Rabenda-Wojas, dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej SPECTO we Wrocławiu, autorka scenariuszy lekcji realizowanych w projekcie. - Rozmowa o finansach przestaje być tematem tabu. Staje się czymś naturalnym. To jedno z najważniejszych osiągnięć projektu.
 

- Efekty projektu cieszą nas z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, wyraźnie widać jak wzrosła świadomość i wiedza dzieci na temat świata finansów. To był główny cel naszego projektu i udowodniliśmy, że dzieci takiej wiedzy chcą i potrzebują już w przedszkolu - komentuje Agnieszka Salach, rzeczniczka prasowa KRUK S.A. - Po drugie, dużym sukcesem jest budowanie u dzieci poczucia finansowej odpowiedzialności i konsekwencji w obszarze pożyczania i oddawania. A także odwagi w upominaniu się o zwrot swojej własności. To tutaj poprawa wyników jest rekordowa.
 

Finansowa samodzielność

Badanie pokazało także, jak duży i ważny wpływ edukacja finansowa ma na samodzielność dzieci w świecie pieniędzy. Dzieci uczestniczące w projekcie nie tylko wypadają wyraźnie lepiej niż w pierwszej edycji badania. Uzyskują też lepsze wyniki, niż rok wcześniej przedszkolaki i uczniowie w tym samym wieku.

• 41,5 proc. badanych samodzielnie decyduje o swoich wydatkach (rok wcześniej 26,4 proc., dynamika wzrostu +57 proc.)
• 38,9 proc. dzieci otrzymuje regularne kieszonkowe (rok wcześniej 32,9 proc., dynamika wzrostu +18 proc.)
• 73,3 proc. odkłada na większe zakupy do skarbonki (rok wcześniej 59,6 proc., dynamika wzrostu +23 proc.)
• 25,8 proc. potrafi upomnieć się o zwrot pożyczonej rzeczy lub pieniędzy (rok wcześniej 16,7 proc., dynamika wzrostu +54 proc.)

Tylko jedno na dwadzieścioro badanych dzieci (4,5 proc.) deklaruje, że nie dostaje od rodziców pieniędzy. W ciągu roku ten odsetek spadł o jedną trzecią. Dodatkowo tylko 8 proc. badanych przyznaje, że nie potrafi samodzielnie lub wspólnie z rodzicami zrobić zakupów i za nie zapłacić (rok wcześniej odpowiadało tak 10 proc. dzieci).
 

- Bardzo ważne, że udało się nam połączyć w tej ścieżce edukacyjnej nie tylko edukację dzieci, ale też rolę nauczycieli i rodziców. Wyniki pokazują, że dzięki zaangażowaniu dzieci w projekt również opiekunowie aktywnie włączyli się we wprowadzanie dzieci w świat finansów - cieszy się Agnieszka Salach. - To ma ogromne znaczenie, bo z naszych cyklicznych badań Indeksów finansowych wynika, że to właśnie postawa i podejście naszych rodziców, opiekunów najmocniej wpływa na nasze nawyki finansowe w dorosłym życiu. Dla 78 proc. dzieci to właśnie rodzice, opiekunowie są najważniejszym źródłem wiedzy.
 

- Rodzice coraz częściej powierzają dzieciom odpowiedzialność za drobne wydatki i rzadziej narzucają im własne wybory konsumenckie. To wyraźna zmiana, która znajduje odzwierciedlenie w rosnącej samodzielności dzieci - dodaje Małgorzata Rabenda-Wojas. - Edukacja finansowa przynosi najlepsze efekty wtedy, gdy szkoła i dom działają razem, w spójny sposób budując u dziecka odpowiedzialność i sprawczość.
 

Jak się uczyć o finansach?

Efekty projektu edukacyjnego „Uczymy się OOO finansach” pokazują, że już jeden rok szkolny może przynieść realną zmianę w edukacji finansowej dzieci. Projekt jest wspólną inicjatywą fundacji Ogólnopolski Operator Oświaty i firmy KRUK S.A. z okazji Roku Edukacji Ekonomicznej w Polsce. Realizowany jest wśród przedszkolaków (5-6 lat) oraz uczniów klas 1-3 szkół podstawowych z dwudziestu placówek w Polsce.
 

Opiera się na praktycznych scenariuszach zajęć i narzędziach interaktywnych dotyczących zagadnień z zakresu finansów. Nauczyciele otrzymali przygotowane przez pedagogów scenariusze interesujących lekcji, warsztatów oraz dynamicznych gier zręcznościowych, a także edukacyjną książkę o pożyczaniu i oddawaniu, napisaną i zilustrowaną przez dzieci. W nauce pomagają najmłodszym polskie roboty edukacyjne Photon. Dzięki tak opracowanej ścieżce edukacyjnej, dopasowanej do każdego rocznika, dzieci uczą się:

• czym są pieniądze i skąd się biorą,
• jak planować wydatki i zarządzać własnym budżetem,
• jak ważna jest rzetelność i odpowiedzialność w pożyczaniu i oddawaniu pożyczonych rzeczy i pieniędzy.

Nauczyciele biorący udział w programie podkreślają, że poziom wiedzy dzieci po zajęciach rośnie wyraźnie szybciej niż przed wprowadzeniem tego projektu, a uczniowie potrafią dyskutować na tematy, które dorośli uznawali dotąd za mało dziecięce: o rachunkach, kredytach, długach czy konieczności oszczędzania.

Tymczasem efekty projektu „Uczymy się OOO finansach z KRUK S.A.” pokazały, że wczesna edukacja finansowa niesie realne korzyści:
 

• Buduje asertywność. Dzieci uczą się dbać i upominać o swoją własność.
• Kształtuje postawę „analityka”. Zamiast bezrefleksyjnego wydawania, dzieci zaczynają analizować wartość przedmiotów i porównywać ceny.
• Wzmacnia etykę pracy i zrozumienie związku między wysiłkiem a wynagrodzeniem.
• Przygotowuje do dorosłości. Uczy oceny ryzyka i odpowiedzialności za zobowiązania.

- Wielu z nas wciąż wydaje się, że dzieci są za małe na rozmowy o finansach i że to wyłącznie sprawa dorosłych. Tymczasem już najmłodsze dzieci nie tylko interesują się pieniędzmi, ale realnie z nich korzystają i podejmują decyzje. Kluczowe jest więc to, jak o tym rozmawiamy - zaznacza dyrektor Małgorzata Rabenda-Wojas. - Edukacja powinna być angażująca, oparta na przykładach, ale jednocześnie od początku uwzględniać ryzyka i konsekwencje. Tylko wtedy budujemy realne, odpowiedzialne kompetencje finansowe.

Biznes odpowiedzialny
 

Partnerstwo KRUK S.A. i fundacji Ogólnopolski Operator Oświaty to przykład synergii, która przynosi realne korzyści społeczne. Dowód na to, że dobrze przygotowane, wspólne projekty pozwalają na wyjście poza teorię i wdrożenie praktycznych mechanizmów edukacyjnych.
 

- Tworząc założenia naszego wspólnego projektu, zależało nam na wypełnieniu pewnej luki edukacyjnej. Żeby do programu nauki o finansach obok znanych elementów, jak oszczędzania oszczędzanie dodać też elementy dotyczące odpowiedzialności, konsekwencji finansowych i radzenia sobie w trudnych sytuacjach – tłumaczy Agnieszka Salach. - Połączenie doświadczenia pedagogicznego fundacji i naszej znajomości mechanizmów i świata finansów pozwoliło stworzyć taką ścieżkę edukacyjną, która da dzieciom bardzo przydatne kompetencje na całe życie.

- Taka współpraca pozwala placówkom oświatowym stać się nowoczesnym źródłem kompetencji - podkreśla Anna Wolak, koordynatorka projektu w fundacji OOO. - Nasz wspólny projekt z KRUK S.A. to doskonały przykład dobrze pojmowanej idei CSR, społecznie odpowiedzialnego biznesu. Razem wspieramy rodziców w procesie wychowawczym, stawiając solidny fundament pod przyszłą niezależność finansową dzieci.
 

Z materiałów edukacyjnych projektu Uczymy się OOO finansach z KRUK S.A. mogą korzystać wszystkie przedszkola i szkoły w Polsce. Fundacja udostępnia je bezpłatnie pod adresem:
https://operator.edu.pl/pl/ooo-finansach/
 

* BADANIE WIEDZY FINANSOWEJ DZIECI jest częścią projektu Uczymy się #OOOfinansach, realizowanego wspólnie przez KRUK S.A. i fundację Ogólnopolski Operator Oświaty. Druga edycja (badanie ewaluacyjne) zrealizowana została na przełomie 2025 i 2026 roku. Objęła łącznie 376 dzieci z 5 przedszkoli i 5 szkół podstawowych z terenu 5 województw. Dane porównawcze dotyczą analogicznych roczników z badania bazowego, przeprowadzonego jesienią 2024 roku.